Endometriose

Endometriose is een chronische aandoening waarbij baarmoederslijmvlies of endometrium ook buiten de baarmoeder wordt gevonden. In principe is alleen de binnenkant van de baarmoeder bekleed met  baarmoederslijmvlies. De meest voorkomende plaatsen zijn het buikvlies, eierstokken, eileiders, darmen en blaas. Ter hoogte van de eierstokken kan de endometriose ophopen en cysten vormen (chocoladecysten). Meer zeldzame plaatsen zijn het middenrif, navel, nieren, longen … Endometriose komt voor bij ongeveer één op de tien vrouwen.

Oorzaken

De exacte oorzaak van de aandoening is nog niet gekend. Verondersteld wordt dat tijdens de menstruatie bloed en baarmoederslijmvlies terugstromen via de eileiders naar de buikholte (‘retrograde menstruatie’). Als het baarmoederslijmvlies zich nestelt op de binnenzijde van de buikwand en op de bekkenorganen kan dit uitgroeien tot endometriosehaarden. Endometriumcellen zouden ook via de bloed- en lymfevaten naar andere delen van het lichaam kunnen gaan. Wellicht spelen meerdere factoren een rol: genetische factoren, immunologische afwijkingen, maar ook omgevingsfactoren als giftige stoffen in het milieu.

Symptomen

De symptomen die vrouwen met endometriose ervaren zijn verschillend. Sommige vrouwen hebben bijna nergens last van. Andere vrouwen hebben ernstige pijnklachten die een grote invloed kunnen hebben op hun dagelijkse activiteiten (school, werk, sociale activiteiten …). Er bestaat geen verband tussen de uitgebreidheid van de endometriose en de ernst van de pijnklachten. Vaak zijn de klachten het meest uitgesproken op het moment van de menstruatie, maar sommige vrouwen ervaren ook klachten op andere momenten. De meest voorkomende symptomen zijn:

  • vermoeidheid
  • verminderde vruchtbaarheid
  • chronische pijn in de onderbuik
  • pijn in de onderbuik tijdens de menstruatie
  • pijn bij seksuele betrekkingen, vooral bij diepere penetratie
  • blaasklachten: pijn of bloedverlies bij het plassen, vooral tijdens de menstruatie
  • darmklachten: pijn of bloedverlies bij de ontlasting, diarree, constipatie, vooral tijdens de menstruatie

Onderzoeken

De enige manier om met honderd procent zekerheid de diagnose van endometriose te stellen is een kijkoperatie. Volgende onderzoeken kunnen een sterke aanwijzing geven voor endometriose:

  • Inwendig gynaecologisch onderzoek;
  • Vaginale echografie: door geluidsgolven worden de baarmoeder en eierstokken nagekeken. Met een gynaecologische echografie kunnen endometriosecysten, endometrioseknobbels of vergroeiingen zichtbaar zijn;
  • MRI-scan: een MRI-scan bestaat uit een tunnel en een verschuifbare tafel. Met een sterke magneet en radiogolven kunnen doorsneden in de onderbuik worden gemaakt. Hiermee kunnen endometriosehaarden en organen van de onderbuik in detail worden nagekeken
  • RX IVP: radiografie van de nieren en de urinewegen met contrastvloeistof via een ader, om de impact van endometriose op de urinewegen na te kijken;
  • RX-colon: radiografie van de dikke darm waarbij contrastvloeistof wordt ingebracht via de aars om de ingroei van endometriose ter hoogte van de dikke darm na te kijken.

Behandeling

Endometriose kan behandeld worden met medicatie, met chirurgie en/of met een vruchtbaarheidsbehandeling. Welke behandeling het meest geschikt is, hangt af van de situatie van de patiënt: aanwezigheid en ernst van pijnklachten, kinderwens, leeftijd, vruchtbaarheid van de partner, lokalisatie van de endometrioseletsels …

Medicatie

Wanneer de endometriose pijnklachten veroorzaakt kunnen pijnstillers worden voorgeschreven zoals paracetamol en ontstekingsremmers (NSAID’s). Een kleine groep patiënten heeft mogelijk sterkere pijnstillers als opiaten of morfineachtige producten nodig. Die kunnen worden voorgeschreven eventueel na consultatie in de pijnkliniek.

Daarnaast wordt vaak hormonale medicatie voorgeschreven om de menstruatiecyclus en de productie van vrouwelijke hormonen te onderdrukken: een anticonceptiepil, een vaginale ring, een anticonceptiepleister, een hormoonspiraal of een progestageenpil. Die onderdrukken de vruchtbaarheid en kunnen daarom niet voorgeschreven worden bij endometriosepatiënten met een actieve kinderwens.

Net voor of na een operatie kan een kuur GnRH-analogen worden voorgeschreven. Hierbij wordt maandelijks drie keer een injectie toegediend om de natuurlijke productie van oestrogeen volledig te remmen en zo te endometriosehaarden maximaal te inactiveren. Mogelijke bijwerkingen van GnRH-analogen zijn: vapeurs, nachtzweten, hoofdpijn, stemmingswisselingen en botontkalking. Om deze bijwerkingen te verminderen, kan “add-back-medicatie” worden voorgeschreven.

Chirurgie

Een operatie is de enige manier om de definitieve diagnose van endometriose te kunnen stellen. Afhankelijk van de uitgebreidheid van de endometriose gebeurt de ingreep via het chirurgisch dagziekenhuis of via hospitalisatie op de afdeling Gynaecologie.

Endometriosechirurgie gebeurt in principe via een kijkoperatie waarbij ook de endometriosehaarden kunnen verwijderd worden. Een kijkoperatie gebeurt onder algemene verdoving. Ter hoogte van de navel wordt een insnede van ongeveer 1 cm gemaakt waarlangs een kijkbuis met camera in de buikholte wordt gebracht. De buikholte wordt gevuld met CO2 (koolzuurgas) om een werkruimte te creëren. In de onderbuik kunnen nog één tot drie insnedes van vijf tot tien millimeter worden gemaakt om werkinstrumenten in de buikholte te brengen. In ons centrum worden endometrioseletsels verwijderd met een CO2-laser. Een CO2-laser verdampt cellen met een energiestraal. In tegenstelling tot elektrochirurgie laat dit omliggend weefsel onaangetast. Met deze techniek kunnen de endometrioseletsels zeer precies worden verwijderd.

Bij uitgebreide endometriose voert een multidisciplinair team de ingreep uit. Dit team bestaat uit een gynaecoloog, een uroloog (specialist van de urinewegen) en/of een darmchirurg.

Chirurgie kan zowel de pijnklachten als de vruchtbaarheid bij patiënten met endometriose verbeteren. Na de ingreep bespreken we met de patiënt de kans op een spontane zwangerschap of de mogelijkheid van een vruchtbaarheidsbehandeling.

Complicaties bij een laserlaparoscopie zijn zeldzaam. Mogelijke verwikkelingen zijn bloeding, infectie, verklevingen en schade aan omliggende weefsels.

Vruchtbaarheidsbehandelingen

Bij een kinderwens kan eventueel een vruchtbaarheidsbehandeling zoals intra-uteriene inseminatie of in-vitrofertilisatie worden voorgesteld. Dit hangt af van de ernst en de lokalisatie van de endometriose.

Multidisciplinair endometrioseteam

Endometriosechirurgie
Dr. Brecht Geysenbergh, gynaecoloog
Dr. Peter Cools, abdominaal chirurg
Dr. Eric Vergauwe en Dr. Johan Debruyne, urologen

Medische beeldvorming

Dr. Filip Deckers, radioloog

Vruchtbaarheidsbehandeling

Prof. Dr. Peter De Loecker
Dr. Brecht Geysenbergh
Dr. Sylvie De Rijdt
Dr. Luc Meeuwis

Psycholoog
Jan Devyver

Veelgestelde vragen

Wordt een griepvaccin aangeraden tijdens de fertiliteitsbehandeling?

Een griepvaccin is aanbevolen bij vrouwen die zwanger willen worden. Wanneer je in een fertiliteitsbehandeling bent, kan je je op elk moment laten vaccineren, maar bij voorkeur vóór de zwangerschap, niet rond het moment van de innesteling. Er is geen gevaar voor de zwangerschap zelf. Indien je zwanger bent en het niet mogelijk is om vaccinatie uit te stellen, dan mag dit ook tijdens het eerste trimester van de zwangerschap.

Wat kost een fertiliteitsbehandeling?

Als u aan de juiste voorwaarden voldoet, worden de meeste onderzoeken en fertiliteitsbehandelingen grotendeels vergoed door uw ziekenfonds.

Behandeling bij inseminaties

  • natuurlijke cyclus: terugbetaling tot net voor je 48ste verjaardag.
  • gestimuleerde cyclus: terugbetaling tot net voor je 48ste verjaardag op voorwaarde dat je de aanvraag indiende voor je 46ste. Voor bepaalde hormoonbehandelingen moet je vooraf de goedkeuring krijgen van de adviserende geneesheer van het ziekenfonds.

In-vitrofertilisatie (IVF)

Na goedkeuring van de adviserende arts van het ziekenfonds, worden zes pogingen grotendeels terugbetaald tot net voor je 43ste verjaardag. Meer dan zes pogingen of pogingen tot net voor je 46ste verjaardag zijn voor eigen rekening. Na 46 jaar voeren we geen IVF meer uit.

U kunt aan ons secretariaat vragen om een kostenraming op maat te maken. Hebt u een privéverzekering, dan helpt ons secretariaat u graag bij het invullen van de aanvraag.